Ondergrondse uitdagingen in de gemeente Haarlem

Niet alleen boven, ook ónder de grond wordt het steeds drukker. Verdichtende steden nemen de nodige uitdagingen met zich mee, ook de energietransitie en klimaatadaptatie hebben ruimte nodig. Omdat er bij de gemeente Haarlem behoefte was aan effectieve, integrale en gebiedsgerichte samenwerking op dit thema, schakelde de organisatie Kinran in. De afgelopen zes maanden ging senior adviseur Colette Gaillard als kwartiermaker in gesprek met collega’s van verschillende afdelingen. Op basis van al die informatie schreef ze een rapport met heldere aanbevelingen.

Collega’s van vier afdelingen binnen de gemeente Haarlem concludeerden een aantal jaar geleden dat er beter kon worden samengewerkt rond ondergrondvraagstukken. De afdelingsmanagers vroegen Kinran daarom om de interne processen onder de loep te nemen. Colette: ‘Ik ben in februari gestart als kwartiermaker Ondergrond, om te onderzoeken hoe er effectiever kon worden samengewerkt – op beleid én uitvoering. Ik heb me over twee vragen gebogen: hoe kunnen we binnen dit thema effectief gebiedsgericht en integraal werken, en hoe maken we een goede afweging tussen meerdere ambities in de ondergrond?’

Vroeger versus nu

Colette legt uit: ‘Wilde je vroeger iets bouwen – een huis of kantoorpand bijvoorbeeld – dan maakte je eerst een plan voor boven de grond. En ging je er maar vanuit dat het ondergronds allemaal zou uitkomen. Tegenwoordig kan dat niet meer, omdat steden verdichten en het ondergronds steeds drukker wordt. De bodem ligt steeds voller met riolering, telecom en waterleidingen. Maar denk ook aan parkeergarages, waterberging, warmtenetten en bodemenergie.’

Die toenemende vraag naar ondergrondse ruimte zorgt soms voor frustratie binnen gemeenten, ziet Colette. ‘Stel, je laat een nieuw appartementencomplex bouwen. Dan moet je bepalen waar je de afvalcontainers neerzet. Doe je dat bovengronds, dan heb je weer minder parkeerplekken. Dus kies je er misschien voor om de containers onder de grond te plaatsen. Maar de informatie over de ondergrond is vaak nog niet accuraat, omdat er geen actuele data voorhanden is. De situatie wordt pas echt duidelijk als de grond openligt. Daardoor blijkt soms pas op het laatste moment dat er helemaal geen plek is voor containers. Tenzij bijvoorbeeld de riolering verlegd wordt. Je kunt begrijpen dat dit voor hoge kosten, vertraging en – daardoor – onenigheid zorgt.’

Van water tot afval

Daarnaast speelt er volgens Colette nog iets. ‘Het feit dat het ondergronds steeds voller wordt, vormt een risico voor de kwaliteit van de bodem. En daarmee indirect op het waterbeheer. Je hoort het al: er spelen ontzettend veel belangen mee. Mijn taak was om met de teams van alle betrokken portefeuilles binnen de gemeente om tafel te gaan: van kabels en leidingen tot klimaatadaptatie en bodemvitaliteit. Ik heb collega’s gevraagd waar ze zoal tegenaanlopen. Programmeringen rondkrijgen was een veelgenoemde uitdaging. Maar de belangrijkste feedback: het is nu niet altijd duidelijk wie de asset-eigenaren zijn. Ofwel: wie hakt de knopen door over deelgebieden als warmte, parkeergarages of bodemvitaliteit?’

Nieuwe manier van werken

Op basis van al haar gesprekken én research naar gebiedsgericht, integraal werken, heeft Colette een rapport met aanbevelingen en conclusies opgesteld. ‘Daarin staat onder andere mijn advies om een “Omgevingsprogramma ondergrond” op te zetten, waar de directie opdrachtgever van is. Er komt een programmamanager waar iedereen met vragen bij terecht kan. Dat zorgt voor betere regie op inhoudelijke samenwerking. Bovendien positioneert het de ondergrond als thema binnen de organisatie, wat een heldere governance-structuur oplevert.’

‘Ik heb het afgelopen halfjaar gewerkt met een groep betrokken en vakkundige mensen, die stuk voor stuk hard wilden werken’, vervolgt Colette. ‘Ik had niet altijd een leuke boodschap: als adviseur kom je iets oplossen, maar dat betekent dat er ook wat moet veranderen. Toch stond iedereen over het algemeen open voor mijn bevindingen en adviezen. Als kwartiermaker was het mijn doel om meer bewustzijn te creëren en verbetering in gang te zetten. Ik ben blij dat dat gelukt is.’

Colette was te gast in onze podcast Ruimtedenkers. Luisteren?